U srcu sela Binač, gde se lokalna tradicija prenosi s pokolenja na pokolenje kroz rad i suživot, nalazi se Binačka vodenica, obnovljena uz podršku EU. Ovaj objekat kulturne baštine ne svedoči samo o tradicionalnom načinu života već i o zajedničkom sećanju zajednica koje su delile isto mesto i istu istoriju.
Selo Binač, u opštini Vitina, dom je jednog od značajnih objekata kulturne baštine ovog područja, Binačke vodenice. Ova vodenica, stara oko 150 godina i obnovljena uz podršku EU, predstavlja svedočanstvo tradicionalnog načina života i načina na koji su lokalne zajednice funkcionisale kroz generacije. Objekat je zaštićen kao spomenik kulturne baštine i, iako danas nije u funkciji, čuva posebne istorijske, arhitektonske i društvene vrednosti. Područje u kojem se vodenica nalazi naseljavaju zajednice kosovskih Albanaca i kosovskih Srba, što ovaj objekat čini ne samo kulturnim dobrom već i simboličnim prostorom suživota i zajedničkog sećanja.
Prema rečima Valjmira Sahitija, direktora za kulturu u opštini Vitina, Binačka vodenica predstavlja značajan deo kulturnog nasleđa ove opštine. On ističe da je vodenica obnovljena uz značajna ulaganja Evropske unije i da je pod nadzorom vlasti. Vodenica je obnovljena u periodu od decembra 2021. i juna 2023. kroz Program prekogranične saradnje Kosovo – Severna Makedonija, koji finansira EU a koji podržava očuvanje kulturnog nasleđa i održivi lokalni razvoj u pograničnom regionu. Obnova je obuhvatila kako samu vodenicu, tako i okolno područje, sa ciljem očuvanja njene autentičnosti i istorijskih vrednosti. Iako vodenica više nije u funkciji, ona i dalje ima obrazovnu i kulturnu ulogu. Učenici i drugi radoznali posetioci dolaze kako bi saznali nešto više o lokalnom kulturnom nasleđu i istoriji ovog kraja.
Obnova Binačke vodenice predstavlja konkretan primer nastojanja da se kulturno nasleđe očuva i približi životu lokalnih zajednica. Kroz podršku Evropske unije i saradnju sa lokalnim institucijama, ovaj objekat je sačuvan kao zajedničko kulturno dobro i kao prostor koji povezuje mnogostruke identitete ovog područja.
